|
30 URTE EUSKAL KULTURGINTZAN
Hona hemen, hamarkadaz hamarkada eman diren urrats nagusitxoenak:
Lehen pausuak 70eko hamarkadan egin ziren.
1972. urtean euskal kulturaren inguruko zenbait euskaltzalek, 20 bat guztira, denak Iparraldekoak, Elkar argitaletxea sortu du Ipar Euskal Herrian. Euskaltzale horien artean zenbait kantari, idazle eta herritar ezagun dago.
Urte berean, Goiztiri argitaldariko disko-produkzioa erosiz, Elkar disketxea sortu da. Horrela gelditu da eratua E.L.K.A.R., hau da, Euskal Liburu eta Kantuen Argitaldaria.
Bi urte beranduago, 1974. urtean, hastapeneko Ipar Euskal Herriko 20 bazkideei Hegoaldeko beste 20 elkartzen zaizkie, 40ko sortzaile-bazkide taldea sortuz. Urte berean, Baionan, Zabal ireki da, liburudenda eta banaketa-zerbitzu gisa.
1976. urtean, Hegoaldean, Franco hildakoan, juridikoki eta enpresarialki ekitaldi berri batzuk abiatu dira. Bilintx liburudenda sortu da, Donostiako Parte Zaharrean. Benetako hutsunea betetzera zetorren Bilintx, bai euskal gaietan, bai politika eta ekonomiazkoetan, eta baita ere aldizkari eta ikastoletako materialen zerbitzuan.
Banaketa-zerbitzu bat ere martxan jarri da urte berean: Zabaltzen. Behar-beharrezkotzat jo zen euskal produktuak klandestinitate-girotik eta marginalismotik ateratzea, eta Euskal Herri osoko liburudendatara eta ikastetxeetara liburuak eta diskoak normaltasun osoz zerbitzea.
Produkzioa ere ez zegoen bermatua, artean. 1977. urtean ematen dio hasiera Hegoaldean Elkar-ek argitaletxe izateari. Izan ere, ikastolaren munduak liburuen premia bizia zuen eta eskaintza aldiz, nahikoa murritza zen, batez ere haurrentzako liburuetan. Kanpotik hornitzen zen irakurlegoari etxetik eman behar zitzaion erantzuna. Haur, gazte eta helduentzako era guztietako liburu eta ipuinak argitaratu dira: ipuin herritarrak, europear klasikoak eta itzulpenak, komiki bildumak, dibulgaziozkoak, etab. Erdal literaturako haur libururik erakargarri eta atseginenak euskaraz argitaratzeko asmoz koedizio bideari ere ekin dio.
Egitura hauen inguruan hasi da gauzatzen gure kulturgintza: euskarazko kultur produktuak sortzeko, banatzeko eta saltzeko enpresa-sare bat osatu eta martxan jartzea, alegia.
80ko hamarkadak markatu du gure hazkundea.
Produkzioaren aldetik, Elkar disketxeak estudio propioak muntatu zituen Lasarten, 1983an. Elkar argitaletxeak, irakaskuntzaren premia larriak ikusita, burubelarri heldu zion ikasmaterialgintzari. Ordutik hona, maila guztietarako testuliburuak prestatuz joan da. Asmo hau burutu ahal izateko euskal kultur eta irakaskuntz munduko zenbait erakunderekin elkarlanean jokatu du, UZEI (1980), Elhuyar (1983), GILE (Irakasleen Elkartea) (1983) eta GIE (Gipuzkoako Ikastolen Elkartea) (1989) elkarteekin batez ere.
Ikasmaterialgintzan ahalegin berezia egin da hasieratik, garrantzi handia baitu guretzat haur eta gazteen hezkuntza euskal ikuspegiz egiteak.
Gaur egun, Elkar-ek urtero 100 liburutik eta 25 diskotik gorako produkzioa du. Eta bere katalogo bizia 1.000 liburutik gorakoa da eta 400 disko baino gehiagokoa. Oihuka disketxeak ere hamarkada honetan eman dio hasiera bere jardunari.
Komertzializazioari begira, hamarkada honen lehen urteetan, 1980-1982 bitartean, Donostiako biltegi nagusiaz gain beste bi sortu dira: bata Bilbon eta bestea Iruñean. Hiru hiriburu hauetan kokaturik Euskal Herriko edozein txokora eraman daiteke euskal liburua modu azkar batez.
Zabalkunderako egiturak sendotu ordukoxe jo da liburudenden sarea hedatzera. Lehenik eta behin Iruñean ziurtatu nahi da euskal liburuaren presentzia: 1985ean Xalbador liburudenda sortu da Euskal Herriko hiriburu zaharrean. Hurrengo urteetan Gipuzkoan barrena zabaltzen dira Bilintx berriak: 1986an Etxepare-Bilintx Bergaran, eta 1989an bi berri: Tolosako Bilintx eta Irungo Bilintx.
Hurrengo urtean liburudenda bat sortu da Bilbon, bertsolari baten izenean hau ere: Urretxindorra.
Hamarkada honen azken urtetan enpresa guztien ondasun higiezinaren jabetza izatea helburu duen Emankor S.A. sortu da eta urte berean, desagertzear dagoen Donostiako Ramos liburudenda erosi eta irekita mantendu da.
90eko hamarkada jauzi kualitatiboen hamarkadatzat jo genezake.
Hiru gertakari nagusi azpimarratu behar dira: bata, Igarako egoitza berria; bi, Megadendak; eta hiru, Euskal Herritik kanpora ateratzea.
1992an inauguratu da Igarako egoitza berria. Etxe berri honetan zentralizatuko dira aurrerantzean produkzioa eta banaketa, zehazki esan, Elkar argitaletxea eta disketxea, Zabaltzen banaketaria, cash-zerbitzua eta Euskal Kulturgintzako Zuzendaritza Orokorra.
Elkar disketxeak estudio modernoak jarri ditu bertan, produkzio propiorako eta euskal taldeei azpiegitura eskeintzeko. 1996an Doinua musika banatzaileak bertatik eskaini ditu bere zerbitzuak.
Informatikari eta logistika-aurrerapenei esker, banaketa-biltegi bakarra bihurtu da Igarakoa. Bilbo eta Iruñako almazenak cash bihurtu dira, hau da, ikastetxe eta liburudendei eskainitako zerbitzuak.
1994. urtean Hegoaldeko lehen liburudenda, Bilintx, Megadenda bihurtu da. Hurrengo urtean, Bilboko Urretxindorra ere megadenda bihurtu da. Aurtendik aurrera megadenda da, baita ere, Iruñeko Xalbador liburudenda.
Ttarttalo argitaletxea 1983an sortu bazen ere, 1990. urtean erosi eta indarberriturik atera da.
Lehen urte hauetan ere, Bilboko Herriak eta Iruñeko Xalem liburudendak bereganatu eta martxan jarri dira.
Euskal Herri osoan zehar hedatzeko asmoz, Gasteizen ere Arriaga paperdenda eta megadenda sortu dira.
1999. urtean, Baionan Mattin liburudenda berria ireki da.
Sare komertzialaren inplantazioa Madrid, Barcelona eta Valenciara ere zabaldu da azken aldi honetan, Euskal Herrian eta kanpoan zerbitzu integrala hobeki eskaintzeko asmotan. Erosketagune gisa indar handiagoz jokatzea bilatu da, alde batetik; eta bestetik, hemengo produktoei kanpoan zabalkundea ematea.
1997ko ekainean Donostian izandako uholdeen ondorioz, Elkar izan dena Elkarlanean izatera pasa da.
Urte berean, euskal kulturaren bilgune izan nahi duen Martin Ugalde Kultur Parkea eraiki asmoz, Zabaltzen, Egunkaria eta Graficas Lizarrak Buruntzape S.L. sortu dute.
Hamarkada honetako, eta 30 urteotako historia osoko urratsik garrantzikoena, Euskalgintza Elkarlanean Fundazioarena da, agian. Fundazioak ez ditu gure ondasunetako batzuk bakarrik bildu eta kulturara isurtzen. Askoz gehiago egiteko jaio da Fundazioa. Fundazio honek enpresen ondasun guztiak bere baitan bilduz gure kulturgintzaren helburuak eta bideak markatuko ditu.
XXI. mendearen hasieran enpresa-taldea sendotuz doa.
2000. urtean Baionan Mattin megadenda inauguratu da eta Elkarlanean argitaletxea eta banaketa abian jarri dira. Gasteizen, Euskal herriko Unibertsitatean Arriaga Campus liburu denda ireki da.
Egukariarekin batera, Plazagunea enpresa abian jarri da zerbitzu informatikoak eskaintzeko eta Andoiango Martin Ugalde Kultur Parkean, Abarka enpresa sortu da eskaintza bereziak eta azokak antolatzeko.
2001. urtean, Fundazioa osatzen duten enpresa-taldearen irudi korporatiboa berritzeari ekin zaio.
Garzon epaileak, udaberrian zabaltzenen aurkako operazioa zabaldu du eta udazken aldera diligentziak itxi ditu.
2002. urtean, Martin Ugalde Kultur Parkearen obrak amaitu eta inauguratu egin da.
2003. urteko otsailean Fundazioko patronatukidea den Joan Mari Torrealdai, beste euskaltzaleekin batera atxilotu dute Egunkariaren inguruan Del Olmo epaileak zabaldutako operazioaren ondoren. Udazkenean, berriz, Zabaltzen-ko Joxemari Sors, Xabier legarra eta Mikel Arrizabalaga, beste 5 kideekin batera, atxilotu dituzte Juan del Olmo epailearen aginduz.
2005. urtean, udazken aldera, orain bost urte hasitako irudi korporatiboaren aldaketekin amaitu eta "elkar" izena hartuko dute bai Fundazioak, bai banaketa zerbitzuek, bai Euskal herriko megadenda guztiek.
|
