Jokin Zaitegi XXII. Sariketaren irabazlearen Basamortua liburua aurkeztu dute

Urtero bezala, AED euskara elkarteak, Elkar argitaletxearekin eta Kutxarekin elkarlanean, XXII. Jokin Zaitegi Sariketaren liburuaren aurkezpena izan da Kulturaten. Bertan, Luis Berrizbeitiak euskaratutako Basamortua liburuaren gainean mintzatu dira.

Koldo Carrillo / ARRASATE

Le Clezioren eleberri ezagun eta arrakastatsuena da Basamortua eta 2008. urtean Literaturako Nobel saria
irabazi zuen. Gaur, arratsaldeko 18:30etan, Luis Berrizbeitia abadiñotarrak nobela honen euskarazko itzulpena aurkeztu du Kulturaten. Bertan izan dira Nekane San Miguel AEDko zuzendaritza batzordeko lehendakariordea, Xabier Mendiguren Elkarren ordezkaria eta Luis Berrizbeitia itzultzailea. Lehenik eta behin, giroa epeltzeko, Jokin Zaitegi ekarri du gogora Xabier Mendigurenek eta bere “zordun” garela aipatu du honek. Izan ere, idazle arrasatear hau, "euskaltzale sutsua" eta itzultzailea zen eta Platonen eta Grezia klasikoko lanen zenbait itzulpen egin zituen, beste batzuen artean. Gogora ekarri dute gainera, bere garaian itzulpen lana askozaz zailagoa eta baliabide murritzagoekin egiteko beste erremediorik ez zela.

Hamar hilabetez, buru belarri murgilduta egon da Basamortua euskarazko lanaren itzultzaile Luis Berrizbeitia eta “harreman oso estua” izan du eleberri honen istorioarekin. Itzulpen lana egiterakoan, jatorrizko testuari zeharo leiala izan edo itzulpen ulergarri bat egiteko hautua aipatu du. Luis Berrizbeitiak, adibidez, euskal onomatopeiak erabili ditu bere lanean, baliabide honek gauzak “argitu, indartu eta etxekotu” egiten baititu.

Liburu hau idazle frantsesaren estilo magiko eta ikuspegi mitikoaren adibide argia da. Nobelaren trama sinplea da oso eta liburuak osatzen dituen 424 orrialdeetan zehar, garai bitan kokatzen diren hari bi nahasten edo paraleloki garatzen dira. Bi bide hauen artean, baina, badago loturarik eta “elkarren arteko oihartzunak” eta bien arteko jokoa sortzen da irakurlearentzat. Batetik, XX. mende hasieran frantsesek fusilaren puntan obratutako Sahararen konkista odoltsua marrazten da; eta bestalde, XX. mende erdialdean matxinatutakoen ondorengo baten istorioa nahasten dira. Neska hau berberea da, Lala izenekoa eta Ipar Afrikako hiri izengabe bateko bazter auzo batean bizi da. Halako batean, etorkin bilakaturik, Marseillara iritsiko da, baina ez du inoiz galduko bere izaera alaia, ez bere begirada aratza, ezta bere jatorriaren oroitzapena ere.

Estilistikoki ere, bi bideak arras ezberdinak dira; bata narratiboagoa, zuzena eta ulerterraza den bitartean; beste bideak, Lala eta bere lurraren eta arbasoen arteko lotura adierazten du modu poetikoan. Modu honetan, bi gizarteen arteko borroka eta tentsioak agertzen dira eleberrian eta “gure gizartera heltzeko atzean geratu diren gizarteak” ekartzen dira gogora Basamortua liburuan. Izan ere, obra honen jatorrizko idazlea, Le Clezio idazlea, Maurizio uhartean, Nigerian edo Mexikon bizi izan zen eta bertako kulturekin harreman zuzena izan zuen. Inperialismo militarrak eta “kolonialismo politiko-militarra zein intelektual-sentimentala” islatzen dira nobelan.

Aurkezpen ekitaldiari amaiera emateko, Basamortua liburuaren pasarte batzuk irakurri ditu Xabier Mendigurenek ahots altuan eta gero, bertaratutakoek, zalantzak zein galderak zuzentzeko aukera ere izan dute.