«Asmatu dugulako, horregatik existitzen da Euskal Herria»

Nazioa jendeak sortzen duela dio Santi Leonek, 'Euskal Herri imajinario baten alde' saiakeran

Alberto Barandiaran / Iruñea

Euskal Herria nazio asmatua dela, hain zuzen ere, euskal jendea bere burua interpretatzeko eta bere buruari nortasuna emateko ahaleginean aritu delako etengabe, eta, hori, gainera, askatzaile eta emankorra dela. Are gehiago, nazio guztien sorrera horixe dela azpimarratu du Santi Leone (Iruñea, 1972) historian doktoreak Elkar argitaletxearekin atera duen saiakeran: Euskal Herri imajinario baten alde. «Herri asmatua bagara, bai, baina horrek ez du kutsu negatiborik» azaldu zuen atzo, Iruñean bertan. «Hain zuzen ere, nik uste dut horixe aldarrikatu behar dugula: existitzen garela, gure burua asmatu dugulako. Eta asmazio hori etengabekoa da. Euskal liburuak idatziz eta eguneroko bizitzarekin asmatu egiten dugu».

Lan honetan, nazioaren inguruko teoriak aztertu ditu Leonek, eta bereziki hiru joera kritikatu ditu: Espainiako Historia Akademiarena, nabarrismo ofizialarena, eta Nabarraldearen ingurukoarena.

MODERNISTAK ETA PRIMORDIALISTAK. Liburuaren bidez, «aspaldiko proiektuari irtenbidea» aurkitu dio Santi Leonek. Aspaldiko kezkari, beste hitzetan esanda. Hau da, zergatik Euskal Herria aldarrikatzen dutenei nazio asmatua dela leporatzen dioten, eta Espainiari berari, aldiz, nazio izaera arazorik gabe aitortzen dioten. Afera argitzeko, egileak nazioaren inguruko teoriak aztertu zituen. Bi bereziki. «Modernistak, alde batetik, nazioa asmazio berriak direla diote, nazioak nazionalismoek asmatu dituztela. Eta, batez ere, nazio txikiek asmatu dituztela, periferietakoek botere zentralari hain zuzen ere boterea kentzeko». Leonek Jon Juaristi jarri zuen teoria horren eredutzat.

Bestetik, «primordialistak» daude. Haren defendatzaileek azpimarratzen dute nazioak eta nazionalismoak asmazio berriak direla, XVIII. mendetik aurrerakoak, baina talde etniko edo hizkuntza taldetan oinarrituta daudela. «Nazionalismoa horregatik sortu da hemen, eta ez Sorian (Espainia). Euskal Herria bere burua asmatzen joan delako etengabe, hainbat egileren bidez».

Liburuan, orobat, nazioaren kontzeptuaz jardun dutenei begira hiru kritika egin ditu egileak. Nafarroan gaur egun nagusi den nabarrismoari, esaterako, fundamentalismoa leporatzen dio. «Jaime Ignacio Del Burgok historiari erreparatzen dio beti, egia historikotzat jotzen du Nafarroa Nafarroa dela esateko». Nabarrade taldearen inguruko iritzi emaileei ere, antzera. Iraganean aurrekariak bilatzen dituztela, berreskuratu nahi den estaturako. Leonerentzat, ez da historiara begiratu behar. «Jendeak horretan sinesten duen momentuan, existitzen da».